De Chinese Façade

China en de VS

Hoewel China Inc. ondertussen de grootste economie is, na Japan en de V.S., en de armoede sterk teruggedrongen is, moeten 200 miljoen Chinezen toch nog steeds met minder dan 1,25$ per dag overleven. Daarnaast zijn de persoonlijke vrijheden slechts zeer beperkt toegenomen en wordt verzet steeds kordaat de kop in gedrukt, zoals geïllustreerd werd op de Olympische Spelen van 2008. Peking wil maar al te graag tonen wat het in haar mars heeft, terwijl de V.S. de gelederen proberen te sluiten tegen deze gevaarlijke, economische reus. Na de financiële crisis, ontwaakt Uncle Sam echter in een heel andere wereld. China heeft haar rechtmatige plaats in deze nieuwe wereldorde ingenomen.

De Volksrepubliek China, die in 60 jaar tijd uitgroeide van een anarchistisch achterland tot een grootmacht op elk gebied, krijgt dan ook te maken met daaraan verbonden problemen: het Westen wijst China er maar al te graag op dat het fundamentele mensenrechten met de voeten treedt. Voor China zijn deze maatregelen echter nodig, om de nationale eenheid te bewaren: Oeigoeren en Tibetanen kleuren explosieve grensprovincies, op de broze barrière met Rusland en India.  Sancties van het Westen zijn meestal van korte duur en leiden tot boze reacties uit Peking.

Westerse mogendheden voeren op deze manier een weinig gecoördineerd of strategisch buitenlands beleid met China. Ze zalven en slaan met dezelfde hand, terwijl China vasthoudt aan haar vooropgestelde plan. Het land maakte de laatste 60 jaar de ene omwenteling na de andere mee en werd op die manier één van de meest dynamische economiën ter wereld.

Ook deze reus heeft echter problemen op grote schaal en moet deze doelmatig aanpakken, om te vermijden dat het land net als Rusland, dat zich in de 19^de eeuw zich als enige grootmacht wist te onttrekken aan revolutionaire brandhaarden die vele Europese hoofdsteden teisterden, maar daar in de 20^ste eeuw het gelag voor betaalde.
Net als Rusland in de 19^de eeuw, houdt China namelijk vast aan haar politiek systeem. Ondanks de meer open houding naar de buitenwereld toe en de toetreding tot de verschillende internationale organisaties, is het land nog steeds geen politieke democratie. Hervormingen zijn nodig om de sociale rust te herstellen en de corruptie in te dijken.

Over een Adelaar en een Panda

De Westerse “Sticks and Carrots” aanpak dient echter niet zomaar naar de prullenmand verwezen te worden. Enkel de manier waarop deze aanpak geïmplementeerd wordt, dient te veranderen. Zo kondigde de idealistische Amerikaanse president in zijn eerste dagen in het Witte Huis reeds sancties aan tegen China, maar looft hij vandaag de belangrijke rol die het land speelt op wereldvlak. Het Verdrag van Lissabon moet maken dat de twee grootste Westerse handelsblokken de neuzen in dezelfde richting kunnen doen wijzen en zo een strategische relatie met China uitbouwen. Indien de V.S. en de E.U. in de toekomst nog ernstig genomen willen worden, moeten Bernanke en Trichet eerst gezamenlijke hun belangen afstemmen alvorens naar Peking te trekken. Dit om te vermijden dat China de twee machtsblokken tegen elkaar uitspeelt.

Deze strategische relatie is van groot belang, aangezien het contact met China mee de stabiliteit in de Zuid-Chinese Zee bepaalt. Recent verbeterde het broze evenwicht tussen China en Taiwan, maar men mag niet vergeten dat Peking nog steeds een hereniging van deze twee China’s beoogt. Voorlopig is Amerika nog steeds de grootste militaire macht en dus dient “de stille Amerikaan” Obama, ondanks de belastende oorlogen in het Midden-Oosten, hier nog steeds een oogje in het zeil te houden.

De Olympische Spelen in 2008

Daarnaast verspreidt China het atoomvirus steeds verder, uitsluitend om haar eigen commerciële belangen te dienen. Wanneer de V.S. een atoomvrije wereld ambiëren,  moet opnieuw gekozen worden voor diplomatiek overleg op hoog niveau..

Het probleem van wederzijdse handelsbelangen tekent de relatie tussen China en het Westen reeds sinds de tijd van de ontdekkingsreizen. China leert van het Westen en stilt haar honger naar grondstoffen in Rusland en Afrika. Hoewel het land in 1999 lid werd van de WHO, vormt investeren in China voor buitenlanders nog steeds een grote uitdaging. Toch kan Amerika hier weinig aan doen: het was China dat de wereld mee uit de recessie tilde en de Chinese export zorgt ook in Amerika voor jobs. In tegenstelling tot het bipolair conflict met de Sovjet-Unie in de 20^ste eeuw zijn de V.S. en China economisch erg verstrengeld.

De dorst naar energie wordt gestild in uitgestrekte steenkoolmijnen, die het land opzadelen met een nijpend 21^ste-eeuws probleem: luchtvervuiling. Op de conferentie in Kopenhagen, waren het de Chinezen die Amerika onder druk zetten. De lucht boven de Chinese oostkust kleurt gitzwart en schaadt de gezondheid van haar bevolking steeds meer.  37 jaar na de Club van Rome beseft men ook in Shanghai en Peking dat buitensporige groei een keerzijde kent.

Deze pijnlijke vaststelling plaatst China voor een probleem. Jarenlang keerde het land zich af van multilaterale diplomatie en verkoos het bilaterale contacten, die ervoor zorgden dat Westerse grootmachten tegen elkaar uitgespeeld werden. Vandaag staat China mee in Kopenhagen en moet het mee de kaart van het multilateralisme trekken. De Panda is volwassen geworden.

Wel slagen vorsers erin terroristische groeperingen in twee grote categorieën in te delen: klassiek, vaak politiek geïnspireerd, terrorisme en religieus terrorisme. Extreem-links en rechtse politiek geïnspireerde bewegingen pleegden in het verleden reeds vaak aanslagen tegen staatshoofden in de hoop meer autonomie te verkrijgen. Anderzijds wordt religieus terrorisme getypeerd door een erg letterlijke interpretatie van heilige boeken. Deze organisaties worden vertegenwoordigd door een leider die gesteund wordt door een massa volgelingen, die een robotachtige gehoorzaamheid vertonen. Dit lijkt op “brainwashing” te wijzen, maar onderzoek toont aan dat terroristen vaak hoog opgeleid zijn en over ingenieursdiploma’s beschikken. Nieuwe vormen van terrorisme die momenteel opkomen zijn eco- en cyberterrorisme.

Oorzaken van terrorisme

De wereldwijde verspreidheid van de netwerken van religieus terrorisme, gestimuleerd door moderne technologieën als het internet, vormen de keerzijde van de globaliseringsmedaille. Niettemin blijkt dat de verschillende afdelingen van organisaties als Al-Qaeda, een slechts beperkte onderlinge band hebben. Dit islamitisch terrorisme, dat zich afkeert van het Westen en haar moderniteit, veroorzaakt bovendien vooral slachtoffers in moslimlanden. Terrorisme lijkt ook niet onderhevig te zijn aan Westerse motivatietheorieën: ondanks de financiële crisis, slaagt Al-Qaeda er nog steeds in voldoende nieuwe (hoogopgeleide) volgelingen te rekruteren.

Waar Afrika sinds de dekolonisatie overheersd wordt door corrupte heersers, heeft dit proces in vele Arabische landen geleid tot radicalisering en frustraties van een steeds hoger opgeleide bevolking. Voor deze populariteit kunnen verschillende oorzaken aangewezen worden: in eerste instantie worden conflicten extra in de verf gezet. Westerse waarden als vrijheid van meningsuiting zorgen regelmatig voor hoogoplopende spanningen. Zo, onder andere, de vertoning van Fitna, de Islamfilm van Nederlands politicus Wilders, in het Nederlands en Italiaans Parlement. Aan de andere kant wordt toch een “grassroots movement” opgemerkt in Arabische landen als Iran, waar het volk zich in een “Groene Revolutie” verenigde en verzette tegen de overheid in een schreeuw om democratie. Racisme en een achtergestelde economie vormen dieperliggende oorzaken. Om zich te beschermen tegen deze licht ontvlambare en achtergestelde regio’s, besloot Saudi-Arabië in 2003 tot de aanleg van een muur aan de grenzen met Irak en Jemen. Israël trof dezelfde maatregel om aanslagen van Hamas tegen te gaan.

Maatregelen

Deze maatregelen bestrijden echter de symptomen in plaats van de oorzaken. Terroristische groeperingen vertonen, ondanks economische achtergesteldheid en sociale uitsluiting, een sterk vooruitgangsoptimisme. Zo zetten de aanslagen van 9/11 de Bush-administratie ertoe aan de consumptie verder te stimuleren, wat mee leidde tot het uitbreken van de wereldwijde financiële crisis en het definitief verlies van de economische hegemonie aan de Chinese Reus uit het Oosten. Ook in het dagelijks leven zijn de gevolgen van terroristische aanslagen te merken: grenscontroles worden aangescherpt en privacy-wetgeving in de V.S. en het V.K. aangepast om terroristen te snel af te zijn. Hieruit kan men concluderen dat landen als Amerika en Saudi-Arabië zich aanpassen aan deze fundamentalisten, in plaats van omgekeerd, wat deze organisaties verder in de hand werkt.

Islamitisch Terrorisme

De strijd tegen terrorisme is er één van lange adem. Hoewel regelmatig berichten de wereld worden ingestuurd over ontbinding, vinden deze bewegingen ook in Europa nog steeds voldoende gelijkgezinden om te blijven bestaan, o.a. in Baskenland en Ierland. Bovendien leerde Amerika, dat sterk geviseerd wordt door islamitisch terrorisme, in het verleden een aantal pijnlijke lessen uit de “assymetric warfare” tegen guerilla-legers en terroristische bewegingen. De behendigheid van deze organisaties staat in schril contrast met het zwaar geschut van het logge, Amerikaanse leger.

Dat het profiel van de gemiddelde terrorist verrassend weinig afwijkt van dat van Jan met de Pet, maakt het voor beleidsmakers nog moeilijker dit fenomeen te bestrijden. Rekruten van terroristische organisaties vertonen dezelfde kenmerken en halen dezelfde motivatie aan als politie-agenten en soldaten. Dit hypothekeert de kansen van een Amerikaans Carrot and Stick Policy in haar “War on Terror”. Bovendien sturen instabiele regionale bondgenoten als Pakistan en Saudi-Arabië vaak tegenstrijdige signalen uit. Enkel Israël vormt in deze regio een immer betrouwbare partner, die dan ook, tot woede van vele terroristische organisaties, steevast door de VS gesteund wordt. Wanneer Iran of Noord-Korea in haar kernprogramma slaagt, kan de vicieuze cirkel van dit ideologisch conflict echter ontsporen en kan deze nieuwe Koude Oorlog desastreuze gevolgen hebben.

Het verloop van deze verhoudingen wordt echter zowel gedirigeerd door turbulenties in lokale als internationale politiek. Met de dood van de Palestijnse leider Arafat in 2004 verdween de stem van het gematigde kamp en kregen chaos en verdeeldheid vrij spel in Gazastrook en Westbank. Net zoals de Ierse bevrijdingsbewegingen versplinterden, verloor de Palestijnse onafhankelijkheidsbeweging haar eenheid. Tegenover een machteloze Abbas, staan Premier Netanyahu en zijn ultra-nationalistische rechterhand, minister van buitenlandse zaken Lieberman. Hun radicale strekking maakt het moeilijk voor bemiddelaars, zoals Amerikaans president Obama, om tot toenadering te komen. Waar het vredesproces in het begin van de jaren ’90 sterke vooruitgang boekte, deden de Republikeinse meerderheid in het Congres en de verkiezing van president Bush de stemming opnieuw omslaan. De veelheid aan betrokken partijen en de hiermee verbonden polilaterale diplomatie bemoeilijken het broze bestand.

Een tragische geschiedenis

Nadat de holocaust het wereldwijd verspreidde Joodse volk opnieuw naar het “Beloofde Land” lokte, volgde een lang en pijnlijk proces van nieuwe confrontaties. Vernederingen en frustraties van de (autochtone?) Palestijnen en de omringende moslimlanden, in combinatie met de oplaaiende Koude Oorlog, radicaliseerden het conflict. Tijdens de jaren ’50 en ’60 maakte Israël het Palestijns verzet, onder leiding van Arafat en de PLO, mee groot.

Na de Jom Kippoeroorlog in 1973 ontstonden de ideale omstandigheden voor diplomatiek overleg. Zo besefte Israël dat het niet onoverwinnelijk was, oefende Arafats PLO een sterke gezagspositie uit in de Palestijnse gebieden en wenste regionale grootmacht Egypte mee garant te staan voor het succes van de onderhandelingen. Deze beperkte, diplomatieke successen staan echter in schril contrast met de oorlog die in Zuid-Libanon beslecht werd en de verdrijving van de PLO naar Tunesië. Deze gebeurtenissen leidden tot nieuwe frustraties en een verdere escalering van het conflict in daaropvolgende jaren.

In de jaren ’80 keerde Israël zich tegen Hamas, dat in het verleden door Israël gesteund was in haar strijd tegen de PLO. De Intelligentia van de terroristische tak van de Palestijnse bevrijdingsbeweging werden naar Zuid-Libanon gedeporteerd. Dit sloeg een wonde, die het conflict in noordelijke richting deed uitbreiden en mee leidde tot de oorlog in 2006 tegen Hezbollah.

Het einde van de Koude Oorlog en de eerste Golfoorlog zorgden er voor dat de Palestijnen hun geldkraan grotendeels dichtgedraaid zagen. Beide partijen hadden er nu voordeel bij om aan vredesonderhandelingen deel te nemen. Beloftes en compromissen van Nobelprijswinnaars langs beide kanten, gesteund door internationale zwaargewichten, legden de basis voor een beter wederzijds begrip en het opbouwen van een vertrouwensband. Hoewel Israël het burgerlijk bestuur grotendeels aan een Palestijnse overheid overdroeg en hen de taak gaf Hamas zelf uit te schakelen, bleef de militaire controle toch in handen van het superieure Israëlisch leger.

Rabin, Clinton en Arafat

Het einde van een broos bestand

Terwijl de Palestijnse Nationale Autoriteit (PNA) met veel wapengekletter het broze bestand probeerde te bewaren, bedreigde Hamas het broze bestand en de leefbaarheid in de dichtbevolkte Palestijnse gebieden. In 1996, twee jaar nadat Arafat voor zijn inspanningen de Nobelprijs voor de Vrede verkeeg, wierp deze positieve beweging haar vruchten af: Vadertje Palestina en zijn PLO kregen de steun van een meerderheid van de Palestijnen in vrije verkiezingen. Aan de andere kant van de tafel  deed de moord op Israëlisch premier Ramin dit fragiele evenwicht echter instorten. In 1996 kwam de conservatieve Likoed-partij van Benjamin Netanyahu aan de macht, waardoor een neerwaardse spiraal ingezet werd. Terwijl Clintons machtspositie in eigen land afbrokkelde en de Palestijnse gebieden herschapen werden in een economisch niemandsland, vormden de Wye-akkoorden in 1999 een laatste lichtpuntje.

Het nieuwe millennium biedt weinig hoop op verbetering. Meer dan ooit zit het conflict muurvast. PLO-leider Arafat verloor zijn autoriteit en stierf in 2004. Het tunnelnetwerk van de ingesloten Gazastrook, waar een explosieve bevolkingsgroei een tikkende tijdbom vormt, betekent de levenslijn van anderhalf miljoen Palestijnen. Het verbaast dan ook niet dat het radicale Hamas hier stevig de plak zwaait.

Terwijl president Bush tijdens zijn ambtstermijn andere katten te geselen had, lijken de zwak voorbereide gesprekken tussen lokale leiders en president Obama het conflict eerder te verharden. De weigerachtige houding van Netanyahu en Lieberman aan de ene kant en de besluiteloosheid van de Palestijnen aan de andere kant, maken het zelfs voor nobelprijswinnaar en meesterdiplomaat Barack Obama een “mission impossible” om toenadering tussen beide erfvijanden mogelijk te maken.  De tegenstellingen tussen Vlamingen en Walen en de heisa rond B-H-V betekenen niets in vergelijking met de deadlock waarin dit conflict beland is. Ondertussen worden Joodse nederzettingen in Palestijns gebied uitgebreid en slepen beide zijden zich naar een volgende confrontatie. Tijdens escalaties van het conflict in het verleden werd enkel naar de stem aan de andere kant van de oceaan geluisterd. De wereld kijkt dus opnieuw naar Obama en Clinton en zo begint de druk op hun schouders steeds zwaarder te wegen.

Israëls bulldozerdiplomatie

Vandaag benadrukt het Israëlisch kamp nog steeds haar onvervreemdbaar, bijbels recht op het land van David. Israëls bulldozerdiplomatie maakt het land, dat met uitzondering van Amerika amper nog op trouwe bondgenoten kan rekenen, zeer weerbaar voor de groeiende dreiging uit Iran en het Midden-Oosten. Op die manier wordt het conflict steeds hopelozer en drijven mogelijkheden tot compromissen steeds verder weg. Meermaals rolde een Amerikaans president als een 21^ste eeuwse Sysiphus de steen van verzoening de Tempelberg op. De ontknoping van dit “Evergreenconflict” lijkt echter nog niet in zicht.

Een woelige geschiedenis

Na de acceptatie als geassociëerd lid in 1963, koelde deze relatie tijdens de jaren ’70 en ’80 stelselmatig af en bovendien deed de politiek geïnspireerde toetreding van Griekenland tot de EU de dialoog helemaal tot onder het vriespunt dalen. Deze situatie verbeterde stelselmatig in de jaren ’90, waarin jarenlang intens diplomatiek contact uiteindelijk leidde tot de realisatie van een douane-unie. Men mag echter niet blind zijn voor de instabiliteit die zich ook in deze periode doorzette. Elke goede langetermijnrelatie heeft nood aan een sterke vertrouwensbasis. Dit vertrouwen werd in 1997 beschaamd, toen het conflict tussen Duitsland en Turkije ontspoorde op de top in Luxemburg.

Reeds meer dan 40 jaar dansen de EU en Turkije deze vurige dans. Er lijkt geen reden om te vermoeden dat deze niet-lineaire evolutie van de inter-institutionele dialoog in de toekomst plots regelmatiger zou worden. Maar wanneer men de evolutie in haar geheel bekijkt, ziet men toch dat beide partijen dichter bij elkaar gekomen zijn.

Daarnaast zorgen de recente successen, die door technocraten van beide zijden gerealiseerd werden, en de internationale positieve beweging, mee getrokken door de Verenigde Staten, er wel voor dat een momentum ontstaat waarvan men gebruik dient te maken. Uiteraard dient men te beseffen dat er nog steeds onenigheden zijn tussen beide kampen, maar toch dienen deze gunstige omstandigheden benut te worden.

Het Momentum is daar

Dit momentum is er niet zomaar gekomen. Toen Europa vaststelde dat de diplomatie die via politici verliep steeds weer leidde tot conflicten en destabilisering van de relatie, besloot de Unie het Europees-Turks project over een andere boeg te gooien. Technocraten, met groot wederzijds respect, namen de zaak over en moesten klaarheid scheppen tussen Brussel en Ankara.

Het heeft geen zin Turkije in allerijl tot de Europese Club te laten toetreden en zo instabiliteit te importeren, zoals met Cyprus is gebeurd. In plaats daarvan, dient de kandidaat-lidstaat eerst intern te stabiliseren. Toch lijkt het een goed moment om de gesprekken op een hoger niveau te brengen.

Deze instabiliteit in Turkije wordt bovendien door verschillende factoren veroorzaakt. Niet enkel de problematische relatie met Cyprus en het respecteren van mensenrechten zijn hier van belang, maar ook interne factoren zoals de rampzalige staat van het onderwijs, de beperkte godsdienstvrijheid en de zwakke positie van de vrouw spelen hier een rol. Hoewel dit vooral culturele aspecten zijn, kan men hier, in het licht van de Lissabon-doelstellingen, niet naast kijken. Ook positieve aspecten dienen echter opgemerkt te worden: de moedige inspanningen die de AKP levert om culturele diversiteit mogelijk te maken in het licht van het conflict met de Koerden, doen de Europese wapenspreuk alle eer aan.

Aan de andere kant mag Europa de Turkse toetreding ook niet te lang links laten liggen. Hoewel kersvers Europees President Van Rompuy zich uitdrukkelijk tegen de toetreding kantte, kan de Unie deze achterdeur naar olie en gas goed gebruiken om zo de afhankelijkheid van Rusland tegen te gaan. Bovendien moet de EU vermijden dat een gefrustreerd Turkije in de handen van explosieve Arabische regimes wordt gedreven. Vandaag staat Turkije klaar om het machtsvacuüm op te vullen dat oude en verzwakte regionale grootmachten als Egypte en Irak achterlieten.

Turkije en de EU (The Economist)

Democratie 2.0

Het debat zal uiteindelijk door politici beslecht worden en zo zal, net zoals bij vorige toetredingen, een politieke beslissing genomen worden. Al deze factoren hangen echter samen met de strijd tegen “Ergenekon”, die Turkije naar buiten toe duidelijk moet profileren als een stabiele “Democratie 2.0”. 100 jaar na de revolutie onder Ataturk, moet Turkije opniew een omwenteling ondergaan, die de staat klaar maakt voor de EU en de 21^ste eeuw.

De Unie beschouwt deze strijd eerder als een opportuniteit dan een bedreiging, die roet in het eten zou gooien bij de onderhandelingen. De mogelijke toetreding kan dan ook niet los hiervan beschouwd worden. Eerst dient dit land, als lid van de G-20 en een belangrijke NAVO-staat, intern orde op zake te stellen. Enkel wanneer een einde gemaakt wordt aan de interne conflicten en de overheid haar doelen met betrekking tot de Ergenekon-beweging bereikt kan Turkije uitgroeien tot een volwassen en betrouwbare, economisch sterke democratie. Enkel dan kan de EU deze geliefde finaal in haar armen sluiten.

Naar: Turkey’s EU Path, http://fora.tv/2006/11/22/Turkey_s_EU_Path

Cyprus vanuit de lucht

Steeds meer verschillen

Over één punt zijn deze uiteenlopende gemeenschappen het echter wel eens: Turkije en Cyprus zijn nog steeds van geo-strategisch belang en vormen betrouwbare partners in de dialoog met het Midden-Oosten. Turkije binnen de EU brengen lijkt dan ook de enige juiste keuze. De Unie, met Cyprus voorop, wijst echter op verschillende problemen.

Turkije, dat reeds geassocieerd lid werd in 1963, voldoet namelijk nog lang niet aan de Kopenhagen-criteria. Cyprus benadrukt de zwakte van het seculier karakter van de staat van Ataturk. Daarnaast maken de Armeense genocide, het Koerdisch probleem en de bezetting van Cypriotische (lucht)havens dat voorwaarden van VN en EU rond mensenrechten niet voldaan zijn.

Aan de Griekse zijde van het eiland, die dankzij het EU-lidmaatschap in 2004 een sterke economische groei kende, ziet men internationale samenwerking als een cruciaal element in het Europees verhaal. Dit werd onder andere gerealiseerd binnen het “Barcelona proces” en de “European Neighbouring Policy”. Als volwaardig en volwassen lid van de EU wil Cyprus dan ook de trend van Eurofederalisme steunen, die ook in andere kleine EU-staten als België merkbaar is. Zo steunde het de evacuatie van EU-burgers in de Libanon-crisis en wil het een stabiele partner vormen in de samenwerking met het Midden-Oosten.

Om het gebroken eiland opnieuw één te maken, benadrukt de regering niet enkel intercommunautaire dialoog en Europese normen en waarden, om de leefbaarheid, duurzaamheid en functionaliteit van Cyprus te herstellen en versterken. Daarnaast haalt het ook de economische voordelen aan die gerealiseerd kunnen worden bij versterkte economische integratie. Deze integratie wordt door de EU gesteund en doet de Turkse Cyprioten lonken naar de Griekse luxe, zoals ook in Berlijn het geval was aan het einde van de Koude Oorlog. Heffing van zware invoerrechten houden verdere integratie echter tegen.

Hoewel dit verenigd Cyprus gestoeld dient te zijn op juridische akkoorden, gesteund door internationaal recht, mag geenszins een Weimarrepubliek gecreëerd worden. Dat zou een voedingsbodem kunnen vormen voor extreme regimes en de stabiliteit in de gevoelige regio in gevaar brengen. Om te vermijden dat beide kanten van deze 21^ste eeuwse “poleis” steeds verder uit elkaar groeien, dienen Griekenland en Turkije eerst dichter bij elkaar gebracht te worden.

Bezoek uit Athene, Brussel en Washington

Hoewel het conflict veel minder media-aandacht trekt dan het Israëlisch-Palestijns conflict, hechten zowel Amerika als de EU belang aan de evolutie van dit geschil. Turkije behoort tot het beperkte kransje van moslimlanden waarmee het Westen goede relaties onderhoudt.

Momenteel regeert de socialist en idealist Papandreou Griekenland met een sterke meerderheid. Gezien zijn achtergrond als minister van Buitenlandse Zaken zou Papandreou mogelijk mee een doorbraak kunnen realiseren in het conflict. Zo zorgde hij in het verleden voor een verbetering van de Grieks-Turkse relaties, belooft hij een hereniging van het eiland voor het einde van het jaar en steunt hij openlijk de EU-kandidatuur van Turkije. Binnen internationale organisaties houdt het gekibbel met Turkije echter niet op; zo wordt de toekomst van het Eurocorps, dé basis voor een Europees leger, mee bedreigd door het lidmaatschap van beide kemphanen.

Ten gevolge van de confrontatie-strategie die Turkije, althans volgens Cyprus, verkiest door zich niet aan haar beloftes te houden, zich niet aan te sluiten bij internationale en regionale organisaties en de blokkades van Cypriotische havens te verlengen, ziet de Griekse kant van het eiland de toekomst van onderhandelingen somber in. Niettemin steunen ze de Turkse kandidatuur, indien voldaan wordt aan, voor de Turkse onderhandelaars, onaanvaardbare voorwaarden.

Ook Amerika liet zich niet altijd ongemoeid in het conflict. De V.S. ziet Turkije graag bij de EU, zodat dit land, dat reeds een belangrijk NAVO-lid is, de deur verder kan openen naar de olievelden van het Midden-Oosten. Ondanks de kleine omvang van het eiland, zal een mogelijke hereniging er niet zonder kost komen. Net zoals de hereniging van Oost- en West-Duitsland zal de culturele integratie een proces van lange adem zijn. Uit een studie van “The Economist” blijkt dat de aantrekkingskracht van de democratische en kapitalistische ideologie, twintig jaar na de Val van de Berlijnse Muur, bij verschillende Oost-Europese landen opnieuw afneemt. De EU heeft de laatste 60 jaar een knap integratie-parcours afgelegd, maar culturele kloven blijken zo nog steeds erg moeilijk te overbruggen.

Ondanks al deze internationale aandacht, dient de grootste nadruk gelegd te worden op de twee Cypriotische regeringen. Net zoals het Joods-Palestijns conflict meer nood heeft aan lokale leiders die vrede bewerkstelligen, dan overdreven media-aandacht, wordt de toekomst van Cyprus bepaald door de regeringen van Noord en Zuid. Hoewel de linkse president Christofias hoopvolle woorden spreekt, sloeg een nieuwe overwinning van de Turks-Cypriotische nationalisten deze prille hoop opnieuw de grond in.

Naar: Fora TV, Cyprus na de toetreding tot de EU, http://fora.tv/2007/01/22/Cyprus_After_Accession_to_the_EU#fullprogram

EU-uitbreiding 2004

Economische tienjarenplannen

Als reactie op het verdwijnen van het Ijzeren Gordijn en met het oog op mogelijke integratie van Centraal- en Oost-Europese landen (COEL), richtte de EU eerst het Phare-programma op dat noodhulp en beperkte gunstmaatregelen leverde aan deze staten. Vervolgens werden economische en politieke toetredingsvoorwaarden vastgelegd in de Kopenhagen-criteria, Agenda 2000 en de conservatieve Europa-akkoorden.

Hoewel uit toetredingen uit het verleden was gebleken dat migratie slechts beperkt plaatsvond, vreesden Bolkestein en vele andere Europese politici de komst van de “Poolse loodgieter”. Een economische overgangsfase werd voorbereid waarin de vijf COEL zich dienden aan te passen aan regelgeving en slechts in beperkte mate konden genieten van verbeterde handel met de EU-15. Europa had lessen getrokken uit de Duitse eenmaking: na 20 jaar Verenigd Duitsland en 1,2 biljoen euro aan transfers zijn vandaag nog steeds significante verschillen te merken tussen Oost en West; een economische kloof en verschil in mentaliteit maken dat vele Duitsers vandaag opnieuw verlangen naar een leven achter de Muur.

In de jaren ’90 plukten voornamelijk de oude lidstaten de vruchten van de florisserende handel met Oost-Europa en werden weinig competitieve EU-sectoren afgeschermd. Uit econometrisch onderzoek bleek dat vooral landen met veel kleine ondernemingen en hoge loonkosten deze toegenomen concurrentie dienden te vrezen. Dit verklaart de aversie die België, als traditioneel KMO-land, uitdroeg met betrekking tot de uitbreiding. Ten gevolge van de crisis en een te hoge arbeidskost, trekken vele West-Europese bedrijven vandaag oostwaarts.

Uiteindelijk bleek de angst voor deze invasie van arbeiders uit het Oosten overdreven. Vijf jaar na de toetreding, zien we dat de taalbarrière één van de voornaamste drempels vormt die massale arbeidsmobiliteit, zoals die in landen als de V.S. wél plaatsvindt, belemmert. Daarnaast heeft de toetreding van de COEL de EU economisch versterkt: dankzij deze groeilanden bezit de Unie nog steeds een overschot op de handelsbalans. Ook op vlak van landbouwbeleid merken we dat de stem van protesterende boeren luider klinkt in landen als België, Frankrijk en Spanje, drie landen uit oud Europa.

Men mag echter niet blind zijn voor de economische malaise in Oost-Europa. De crisis sloeg er wild in het rond: terwijl de Baltische Staten krampachtig hun munt in pariteit met de euro houden, lijden de export-georiënteerde COEL onder hun afhankelijkheid van West-Europese import en de gedaalde internationale handel. De expansiedrift in Oost-Europa tijdens hoogconjunctuur, trok KBC mee in de beursval.

Oost versus West

Ook op politiek vlak was er nood aan bruggenbouwers. Tijdens de Koude Oorlog werden uitbreidingen van de Unie steeds politiek geïnspireerd. Verschillende oude Europese staten, niet enkel in Zuid-Europa maar ook België, stonden weerspannig ten opzichte van de toetreding van deze armere landen. Vele netto-ontvangers, die steeds enkel de voordelen hadden geplukt van het samenwerkingsverbond, zouden plots moeten betalen. België, dat inspeelde op de Frans-Duitse as en versterking verkiest boven uitbreiding, had weinig behoefte aan deze amerikanofiele landen die de regionale en landbouwfondsen zouden plunderen.

Ondanks de zwakke, ondersteunende Verdragen van Amsterdam en Nice, die de uitbreiding dienden voor te bereiden, was deze ‘Grote Sprong Voorwaarts’ noodzakelijk. Europa koos er uiteindelijk voor niet enkel de vijf oorspronkelijke COEL, maar daarnaast ook de drie Baltische Staten, Malta en Cyprus toe te laten. Had men deze toetreding tot EU en NAVO toen niet gerealiseerd, dan had een opnieuw rechtkrabbelende Rusland de COEL en de Baltische Staten mogelijk opnieuw binnen haar invloedssfeer geplaatst en de EU als wereldspeler gemarginaliseerd.

Voor de politieke slagkracht van de EU is deze uitbreiding naar een economische krachtpatser met 500 miljoen inwoners een belangrijke troef. Anderzijds dient opgemerkt te worden dat deze nieuwe leden erg sceptisch staan ten opzichte van het Europees institutionalisme en haar democratisch gehalte. Meer dan eens vergeleek Tsjechisch president Vaclav Klaus de EU met de voormalige Sovjet-Unie. Met een verdubbeling van het aantal leden op minder dan tien jaar tijd, is het voor de Europese Club daarnaast ook erg belangrijk de besluitvorming te stroomlijnen. Dit dient een einde te maken aan confrontaties zoals deze op de Europese top in Brussel waar de oude en nieuwe lidstaten opnieuw lijnrecht tegenover elkaar staan en waar het steeds zwaarder wordt de violen gelijk te stemmen.

Naar: Faucompret, E. (1999), The integration of Central and Eastern Europe in the European Union

Eurofederalisme vs. Euroscepticisme

Hoewel de verschillende Europese staten in internationale instellingen als de Wereldbank, het IMF en de VN hun machtspositie uit het koloniaal tijdperk voorlopig grotendeels weten te behouden, dienen politici te beseffen dat versterkte integratie en samenwerking noodzakelijk zijn om een belangrijke speler te zijn én te blijven op het internationaal toneel. In het verleden werden akkoorden steeds met veel moeite bereikt en kende het Europese verhaal tal van pieken en dalen. In België en de Benelux, waar het “Eurofederalisme” sinds de regering-Martens in 1979 hoogtij viert, lijkt men nog steeds een grote voorstander van dit project. In de aanloop van de Europese verkiezingen van 2009, die vooral de geschiedenisboeken in gaan door hun historisch lage opkomst, predikten realist Jean-Luc Dehaene en idealist Guy Verhofstadt beiden de nood aan versterkte integratie en daaruit voortvloeiende voordelen voor België.

De Vlag van de EU

Diezelfde verkiezingen werden gekenmerkt door de opkomst van anti-Europese partijen, die spuwen op het bonte circus dat elke maand tussen Straatsburg en Brussel pendelt. Politici verliezen zich, zwaaiend met een eis om “Juste Retour”, in 20^ste eeuws nationalisme. Op die manier verschijnen steeds meer donkere wolken aan de hemel, die door de 12 Europese sterren wordt gesierd.

Bovendien biedt ook het verleden voldoende voorbeelden van hoe sterk Europa afhankelijk is van binnenlandse, politieke evoluties in de verschillende lidstaten. Zo keerde België, onder Spaak van meet af een groot voorstander van Europa, zich plots tegen het project onder Van Zeeland. Daarnaast vormt de samenwerking tussen Frankrijk en Duitsland, de centrale as waarrond Europa draait, de metronoom die het ritme bepaalt waarmee de Europese integratietrein het station uit raast.

Een Verenigd Europa begint bij de basis

Niettemin moet het in de toekomst mogelijk worden van deze zwakte een voordeel te maken. Gezien het belang van onderlinge relaties, bezit het continent een doorheen de jaren goed onderhouden netwerk aan ambassades en een knappe diplomatie. Zo kan ook het subsidiariteitsbeginsel het cement vormen dat de verschillende lagen van de Europese constructie met elkaar bindt en versterkt. Ondanks de verwachte ratificatie van het verdrag van Lissabon, zal samenwerking steeds nodig blijven; alleen zo kan Europa zonder blozen internationaal als één man naar voor treden.

Toch dient men te beseffen dat een politieke (en militaire) unie niet voor morgen is. Niet enkel politici van grotere Europese staten staan weigerachtig tegenover het afstaan van soevereiniteit: Nederland stemde in 2005 het Verdrag van de Grondwet weg en Tsjechië en Ierland, twee kleinere landen in de uithoeken van de Unie, toonden zich het meest weerspannig ten opzichte van het Verdrag van Lissabon. Hoewel de Unie sinds de oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal reeds een lange weg van economische integratie heeft gevolgd, staat de laatste stap in dit proces, de vorming van een politieke unie, nog niet op de agenda.

Lissabon kijkt vooruit

Of het verdrag van Lissabon, dat amper afwijkt van het in 2005 geflopte Verdrag van de Grondwet dat het teleurstellende kaderverdrag van Nice moest opvolgen, het Europees integratieproces opnieuw op het juiste spoor zal krijgen en van Europa opnieuw een wereldmacht zal maken, kan enkel de toekomst uitwijzen. Toch is het duidelijk dat het wijken van weerspannige staten in het ratificatieproces, de overvloed aan kandidaatleden en de toenadering die Sarkozy en Merkel tot elkaar zoeken, gecombineerd met de economische heropleving en de groeiende interesse in de euro, van Fort Europa opnieuw een warm nest kunnen maken. Met het Belgisch voorzitterschap in het najaar van 2010 in het vooruitzicht, kan de Europese Unie opnieuw hoogdagen beleven. Enkel de nakende verkiezing van de Britse conservatieven dreigt nog roet in het eten te gooien.

Ondertussen zetelt een president in het Witte Huis die zich oprecht geïnteresseerd toont in Europese politiek. Het Oude Continent dient hier op in te spelen.  België, dat zich op het internationaal toneel belachelijk maakte met de genocidewet en de pralinetop, dient zich te herpakken en samen met de Europese Unie resoluut te kiezen voor één buitenlands beleid. Alleen zo kan de economische reus tot een supermacht uitgroeien.

Naar: “Will the EU Ever Become a Superpower?“

Het spook van de Taliban rammelt opnieuw met haar kettingen

Die vlag wappert echter halfstok. Na een korte periode van verbetering en schijnbaar weerkerende rust, neemt het aantal slachtoffers in bloedige aanslagen opnieuw met rasse schreden toe. De gestegen corruptie onder het regime van president Karzai, die haar hoogtepunt kende in de verkiezingen van augustus 2009, stimuleerde de “reconquista” die de Taliban vanuit Pakistan organiseert. Het volk eet uit de hand die haar voedt. Waar het Amerikaans leger en troepen van VN en NAVO in Afghanistan vooral bekend zijn door de vele burgerslachtoffers, die de toegenomen luchtaanvallen hebben veroorzaakt, maakt de Taliban zich populair met een sterk sociaal systeem en voedselbedelingen.

Afghanistan

Dat de Taliban daarnaast ook ziekenhuizen bombardeert en angst en verwarring zaait met ontvoeringen en onthoofdingen, lijkt de Afghaanse bevolking niet te deren. Zij wensen van de Amerikaanse bezetter vooral veiligheid, rechtvaardigheid en een verbeterde mobiliteit. Verschillende factoren belemmeren echter het inbrengen van deze waarden. In het binnenland staat de “Civil Society” zwak en ontbreekt het aan een efficiënte en correcte overheid. Daarnaast is de Centraal-Aziatische republiek in een uiterst explosieve regio gelegen. In het noorden kruipt Rusland opnieuw recht, in het Westen loert de immer onvoorspelbare Iraanse president Ahmadinejad en in het oosten hangt een labiele en machteloze Pakistaanse overheid als een zwaard van Damocles boven een weerloos Afghanistan.

Een (on)frisse wind in de Afghaanse hooglanden

In Amerika begint zich ondertussen het buitenlands beleid van Obama op gang te trekken. De president wordt in eigen land onder druk gezet door de “neo-conservatives” om krachtiger in te grijpen op vlak van nationale veiligheid. Rechts Amerika wil grote versterkingen naar Afghanistan sturen. Uit vrees de steun van het Congres te verliezen voor zijn belangrijke hervormingen van gezondheidszorg en klimaatwetten, besliste Obama de strategie voor Afghanistan te herzien.

Dit was nodig. Ondanks het feit dat Afghaans ambassadeur voor de Verenigde Staten Said Jawad beweert dat het Afghaans leger in ijltempo getraind en gemoderniseerd wordt, zorgde een falend strijdplan er mee voor dat Kandahar, na Kaboel de grootste stad van het land, zonder verdediging achterbleef en zo een makkelijke prooi werd voor oprukkende Talibantroepen. Anderzijds mag de prestatie van de Amerikaanse “Intelligence Services” niet geminimaliseerd worden. Deze raken duidelijk beter getraind en slaagden er deze zomer in meer dan de helft van de 20 gezochte al-Qaeda leiders bij de kraag te vatten.

Kapitalisme met een menselijk gezicht

Deze inspanningen kunnen echter geen einde maken aan de negatieve spiraal, wanneer men de symptomen blijft bestrijden in plaats van de oorzaak aan te pakken. Terwijl Obama een atoomvrije wereld promoot, dreigt kernmacht Pakistan namelijk te bezwijken onder een onvermijdelijke “Talibanisering”, wat de regio nog verder destabiliseert, de spanningen met India kan doen escaleren en Afghanistan verder in gevaar brengt. Niet toevallig wisten Taliban-terroristen opnieuw op te rukken uit het Zuiden en Oosten van het land, aan de grens met Pakistan.

Ambassadeur Said Jawad benadrukt dat de aanslagen die door moslimterroristen in Afghanistan gepleegd worden, allesbehalve eigen zijn aan de cultuur van het land. Wanneer Amerika de harten van het volk wil winnen, kan een “Kapitalisme met een menselijk gezicht” soelaas bieden. De burgerbevolking smeekt om economische verbetering en stabiliteit, maar kiest eieren voor haar geld, wanneer de Taliban haar dorpen binnenrijdt. Daarom kiest Generaal Stanley McChrystal vandaag resoluut voor een “strategie van nederigheid”.

Barack Obama en Stanley McCrystal

De Amerikaanse Generaal slaat hier de nagel op de kop. Met militair machtsvertoon alleen vallen de Taliban en Afghanistan niet te kalmeren. Dat leerden de Russen al. Obama zal zo zijn rol van meesterdiplomaat en crisismanager goed moeten uitspelen. Amerika moet leren haar troeven uit te spelen: de “Containment” strategie die tegen de Russen haar doel niet miste, kan ook in Afghanistan werken. Zo plant McChrystal vanuit een versterkte positie in de belangrijkste machtsbolwerken in Kaboel en Kandahar een tegenbeweging op te starten om zo de opmars van de Taliban te breken. Gecombineerd met polilaterale diplomatie en aandacht voor de noden van de lokale bevolking, kan deze militaire strategie tot een doorbraak leiden voor de onrustige bergstaat, zeker nu al-Qaeda de strop van financiële moeilijkheden steeds strakker om haar nek voelt spannen. Althans zo klinkt de theorie: tijd voor Amerika’s Diplomaat-President om zijn woorden ook in daden om te zetten.

Naar: “The Search for Solutions in Afghanistan” http://fora.tv/2008/10/24/Said_Tayeb_Jawad_The_Search_for_Solutions_in_Afghanistan

Rusland en China

Gezien het toenemend belang van Azië in een wereld na de crisis en de gedeelde economische afhankelijkheid van China en de V.S., zijn goede wederzijdse contacten onontbeerlijk. De Obama administratie zendt echter tegenstrijdige signalen uit: enerzijds wenst ze een constructieve dialoog op te zetten en stelt ze een onderhoud met de Dalai Lama uit om de onderlinge vrede te bewaren, anderzijds tracht de Amerikaanse senaat de economische reus steviger aan te pakken en werd reeds eind januari 2009 gedreigd met diplomatieke sancties. Terwijl vriend en vijand met argusogen toekijken, zoekt Amerika haar plaats in een vernieuwde wereldorde.

Aangezien Amerika vaak moet opboksen tegen een diplomatieke alliantie tussen China en Rusland, zijn ook de contacten met de voormalige vijand uit de Koude Oorlog van primordiaal belang. In een snel veranderende wereld probeert Rusland als grootmacht te herrijzen, terwijl Obama een sterk partnership wil vormen met de heren van Moskou en daarom ook het raketschild in Oost-Europa voor onbepaalde duur in de ijskast plaatste. In het thuisland wordt gevreesd dat Obama, zoals Roosevelt met Stalin na W.O.II, de tweespan Medjedev-Poetin onderschat.

Kostbare evenwichten

Een goede relatie met deze twee BRIC-landen is onlosmakelijk verbonden met het Midden-Oosten, waar Obama zich verwikkeld ziet in twee netelige oorlogen, een zware erfenis van de Bush administratie. In Washington beseft men dat een goede relatie met de buurlanden van cruciaal belang is wanneer men Afghanistan stabiliteit wil brengen. Zoals aangekondigd tijdens Obama’s verkiezingscampagne, zal deze oorlog er één van lange adem worden. Van de beloofde steun voor economische ontwikkeling in arme Afrikaanse en Aziatische landen is echter nog weinig te merken.

Ook aan de oorlog in Irak lijkt niet onmiddellijk een einde te komen. Ondanks zijn verkiezingsbeloftes, staat Obama niet langer achter een snelle terugtrekking. Hij verkiest het land geleidelijk te verlaten, wederom bouwend op regelmatig diplomatiek overleg met de buurlanden. Daarnaast lijkt ook de, in de eerste dagen van zijn ambtstermijn beloofde, sluiting van Guantanamo in het gedrang te komen. Ondanks zijn idealisme en goede bedoelingen, zorgt Obama’s wispelturigheid ervoor dat hij zowel aan linker- als aan rechterzijde de steun in eigen land verliest. Het Amerikaanse volk wil “Realpolitik” en de vergelijking met president Carter klinkt steeds luider. Zeven jaar na de Amerikaanse oud-president won ook Barack Obama de nobelprijs voor de vrede.

Barack Obama wint de Nobelprijs voor de Vrede 2009

Ook in het Israëlisch-Palestijns conflict zijn akkoorden en vrede nog veraf. Obama lijdt zowel onder interne als externe omstandigheden: thuis dient hij de beloftes aan de joodse lobby uit zijn verkiezingscampagne recht aan te doen, maar ondertussen grepen extremisten aan beide kanten van het conflict de macht. Ergo lijken opgestarte onderhandelingen en diplomatie meer kwaad dan goed te doen.

De uitzichtloosheid van dit conflict heeft de hele regio van het Midden-Oosten in een houdgreep. Zoals beloofd in 2008, biedt Obama Ahmadinejad, de immer onvoorspelbare president van Iran vandaag een partnerschap aan. De Amerikaanse president kent het aandeel dat dit land houdt in de stabiliteit van de regio, maar controversiële uitspraken van de Iraanse president op internationale conferenties en openlijke experimenten met nucleaire energie doen steeds meer stof opwaaien, wat ook Obama in een lastig parket brengt.

Obama, die via internationale samenwerking tot een algeheel kernwapenverbod wenst te komen, beseft dat de nucleaire ambities van Iran en Noord-Korea de nationale veiligheid bedreigen. Hoewel hij in de zomer van 2009 in een interview met Gorbatsjov een groeiende bewegin in de richting van een kernwapenvrije wereld beklemtoonde, zit de situatie vandaag muurvast. Ook hier hoopt Obama met economische steun en constructieve diplomatie het isolement te verbreken. Vraag blijft echter of zijn woorden zwaar genoeg wegen.

Ondertussen in Brussel…

Air Force One

Ondertussen wordt vanop het Oude Continent sceptisch toegekeken hoe het zwaartepunt van de Amerikaanse diplomatie verder naar het Oosten verschuift. In Parijs, Londen en Berlijn doven de lichten, terwijl Air Force One van Moskou naar Peking reist. Het pad van de diplomatie is lang, smal en vol gevaren. Ondertussen pakken donkere wolken echter samen boven het Witte Huis: Obama kiest er voor de Gordiaanse Knopen te ontwarren in plaats van door te hakken, maar zijn tijd tikt.

Naar: “Barack Obama vs. John McCain, “Barack Obama en het Buitenland” en “Het buitenlands beleid van Barack Obama”, Faucompret, 2008-2009

De Russische beer staat weer op

Tot groot plezier van de Russische bevolking, stelde Poetin paal en perk aan internationale vernederingen en politieke chaos. Baanbrekende economische hervormingen maakten het land tot een waar Wirtschaftswunder. Rusland dankt echter veel aan haar rijkdom aan olie en grondstoffen, waarmee het ook het energiedorstige China, dé supermacht van de 21^ste eeuw, onder druk kan zetten.

Ook op vlak van buitenlands beleid brult de Russische beer luider dan ooit tevoren. Het omsingelingscomplex dat na de val van de Berlijnse Muur waarheid leek te worden, bracht Poetin ertoe de touwtjes opnieuw strak in handen te nemen. De oorlog in Georgië moest Amerika duidelijk maken dat aan de Russische invloedssfeer niet getornd wordt. De “Clash of Civilisations” die aan het eind van de 20^ste eeuw afgekoeld was, barstte weer in alle hevigheid los.

Kan de Russische Beer nog klauwen?

Tekenend voor deze koersverandering in internationale betrekkingen, is de teruggekeerde machteloosheid van de VN. Waar de slagkracht van het samenwerkingsorgaan in de loop van de jaren ’90 enigzins verbeterd was, dankzij het wegvallen van de polariteit tussen Rusland en de VS, betekende het aantreden van Poetin als president het einde van deze periode van dooi. Door het arrogante gedrag van het Westen dat in internationale conflicten vaak met twee maten en twee gewichten werkt, keert de Russische eerste minister zich af van de internationale politiek en diplomatiek overleg. Met de oliekraan in handen, beschikt Rusland bovendien over een sterke troef waarmee het een belangrijke vinger in de pap van de Europese politiek kan houden.

Ondanks het feit dat hij op het internationaal toneel graag de spierballen laat rollen, lijkt dit gedrag voor Poetin steeds meer een uitweg uit het sociaal onrustige binnenland, waar Ivan met de pet lijdt onder de sociale repressie van zijn autoritair beleid.

De Russische beer wordt grijs

Pokrovkathedraal aan het Rode Plein tegenover het Kremlin

Dit beleid stoelt echter op twee wegzakkende funderingen: een weinig gemotiveerd en verouderd leger naast een verpauperd volk dat niet mee kan genieten van de vergaarde economische rijkdommen en steeds meer persoonlijke vrijheden dient op te geven.Op die manier vertoont Rusland twee gezichten. Ondanks Poetins verkiezingsbeloftes, neemt de corruptie namelijk opnieuw een hoge vlucht. Een kleine groep oligarchen profiteert van Ruslands olierijkdommen en economische groei, terwijl de levensomstandigheden van de modale Rus zienderogen achteruitgaan. Terwijl de hoge heren uit Moskou aan culturele invloed probeert te winnen in Trans-Kaukasië en Centraal-Azië, vreten een dalende levensverwachting, een hoog sterftecijfer en beperkte vrijheden aan het moreel van het Russische volk.

Hoewel Poetin culturele autonomie schenkt aan de verschillende etnische groepen, worden westerse waarden als persvrijheid en vrijheid van meningsuiting ernstig met de voeten getreden. Net zoals Venezuela, dat bij het aantreden van de populaire president Chávez plots door een golf van positivisme werd overspoeld, lijkt Rusland zo moeilijk met binnenlandse spanningen om te kunnen gaan nu zwaar bevochten vrijheden afgenomen worden.

De geschiedenis herhaalt zich?

Poetin dient er hier op gewezen te worden dat wanneer niet alleen over het binnenlands beleid, maar ook over de internationale prestaties van de Russische regering vraagtekens rijzen, zijn autoritaire positie mogelijk in gevaar komt. Toen tsaar Nicolaas I een onder de sociale spanningen verdrinkend Rusland verliet om aan het front van de eerste wereldoorlog het moreel van zijn troepen hoog te houden, vormde het militair falen van zijn verzwakte leger de genadeslag voor zijn politieke macht. Hoewel internationale praal binnenlandse spanningen de kop in kan slaan, stelde de tegenovergestelde evolutie in 1917 een einde aan circa 300 jaar Romanov-dynastie. De toekomst zal uitwijzen of de geschiedenis zich opnieuw zal herhalen.

Naar: “Rusland onder Poetin: de Geschiedenis Herhaalt Zich”, Faucompret, 2009.